مغرب مكه راه به درياى جدّه « 1 » مىرسد ، و فاصلهء مكه و درياى جدّه چهل ميل است . در نيمهء اين راه چشمه‌اى است به نام عين الفريق « 2 » ، و در جنوب مكه به فاصلهء دو فرسخى آن ، كوه حرا « 3 » قرار دارد . در آن كوه غارى است كه پيامبر ( ص ) و ابو بكر صدّيق در شب هجرت از مكه به يثرب در آن پنهان شدند ، و دليل بر آن قول خداوند كريم در قرآن است كه ثانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُما فِي الْغارِ . . . « 4 » ما برخى از عجايب مكّه را بيان كرديم ، اينك به خواست خداوند از خوراك مردم اين منطقه و از كالاهاى وارداتى و صادراتى آنان ياد مىكنيم . امور اقتصادى ناحيهء مكّه 72 - امّا خوراك مردم مكه ، بيش‌ترين غذاى ايشان حبوبات است و گندم و جو كم دارند . بيش‌تر گذران زندگى آن‌ها با شير و خرما و گوشت شتر و گاوميش است ، و ميوه‌جات آن‌ها موز و كمى انگور مىباشد و بيش‌تر درختان ميوه‌دار آن‌ها نخل خرماست . همچنين از اين‌جا ( مكه ) برد يمانى و جامهء نقش و نگاردار و گلدوزى شدهء صنعانى - كه مردم صنعا مىبافند - و چرم دباغى شده صادر مىشود . در اين منطقهء از زمين اسب خوش منظر و نجيب پيدا مىشود كه برابر با هزار دينار است كه در جاى ديگر يافت نمىشود . زنان مكّه بهترين زنان جهانند ، از شگفتىهاى اين زنان آن است كه برخى

--> ( 1 ) . Djudda ; cf . E . I . 2 . , II , 586 . ( 2 ) . 'Ayn al - Farik . ( 3 ) . زهرى در اين‌جا اشتباه كرده چون در دو فرسخى جنوب مكه كوه ثور و غار ثور واقع است كه پيامبر ( ص ) به همراه ابو بكر هنگام مهاجرت به مدينه در آن غار پنهان شدند . ( 4 ) . توبه / 40 .